Галоўная

Факультэт

Адукацыйны працэс

Кафедры

Студэнтам

Навука

Абітурыенту

Выпускнікам

Фотагалерэя

Выбітныя навукоўцы ў гісторыі факультэта

Дзмітрый Пятровіч Канчалоўскі (15.03.1878-1952)

ДМИТРИЙ ПЕТРОВИЧ КОНЧАЛОВСКИЙ (15.03.1878—1952)

Імя прафесара Д. П. Канчалоўскага, які прачытаў першую лекцыю студэнтам толькі што абвешчанага адкрытым БДУ, і сёння малавядома ў Беларусі. Піетэт у адносінах да яго за гады савецкай улады быў старанна мінімізаваным ўладнымі ідэолагамі ў сілу неардынарнасці лёсу гісторыка-медыявіста. Нават маскоўскія калегі ў 1930-я гг. называлі яго «антыподам» гісторыка-марксіста. Д. П. Канчалоўскага можна лічыць ізгоем савецкай рускай інтэлігенцыі, які пазбегнуў рэпрэсій, але ўсё жыццё ў сілу магчымага адкрыта выказваў сваё поўнае непрыманне і нават пагарду да ўлады бальшавікоў.

Толькі ў апошнія гады сталі вядомыя падрабязнасці біяграфіі вучонага: у адзін з архіваў Масквы паступілі на захоўванне рэдкія матэрыялы, якія раскрываюць дэталі яго жыццёвага шляху. У Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь захоўваецца невялікае асабістая справа Дзмітрыя Пятровіча, заведзеная з нагоды прыняцця на працу ў БДУ (жнівень 1921 г.) і папоўненае ў перыяд кароткачасовага знаходжання ў Мінску. Д. П. Канчалоўскі нарадзіўся ў с. Светавы Прамяні Купянскага павета Харкаўскай губ. у сям'і мясцовага інтэлектуала, кніжнага выдаўца, тры сыны якога, Дзмітрый, Пётр і Максім, пераўзышлі бацьку на ніве расійскай навукі і культуры. Дзмітрый стаў вучоным-гісторыкам, Пётр – вядомым савецкім мастаком (яго дачка Наталля выйшла замуж за пісьменніка Сяргея Міхалкова і нарадзіла сыноў Андрэя і Мікіту - вядомых сучасных кінарэжысёраў), Максім - лекарам, які лячыў партыйна-дзяржаўную эліту СССР.

Па заканчэнні гісторыка-філалагічнага факультэта Маскоўскага ўніверсітэта ў 1903 г. Дзмітрый Пятровіч быў пакінуты пры кафедры ўсеагульнай гісторыі. У 1904-1906 гг. стажыраваўся ў Берлінскім універсітэце і па вяртанні выкладаў усеагульную гісторыю ў Маскоўскім універсітэце. Падрыхтоўка да магістарскіх выпрабаваннях была перапынена ў 1911 г., калі малады выкладчык сышоў з універсітэта ў знак салідарнасці са сваімі больш знакамітымі калегамі (у іх ліку быў і У. І. Пічэта). Затым вёў заняткі на Маскоўскіх вышэйшых жаночых курсах, а з пачаткам Першай сусветнай вайны быў прызваны ў 8-ю Сібірскую стралковую брыгаду. Ваяваў у складзе розных артылерыйскіх дывізіёнаў і брыгад.

З 1918 г. у якасці прафесара Д. П. Канчалоўскі выкладаў у I Маскоўскім і ў Смаленскім універсітэтах. У 1908-1921 гг. ён апублікаваў шэраг навуковых прац ( «Спробы рэформаў у Францыі напярэдадні рэвалюцыі» (1911), «Асоба і грамадства» (1917), «Да пытання пра заняпад хлебаробства ў Італіі ў канцы Рымскай рэспублікі» (1918) і інш.). Ужо ў БДУ падрыхтаваў да публікацыі даследаванне па сацыяльнай гісторыі Рыма ( «Аграрнае рух у Рыме і рэформы братоў Гракхаў»).

Рашэннем Дзяржаўнага вучонага савета 9 верасня 1921 г. гісторык быў зацверджаны на пасадзе прафесара «па кафедры ўсеагульнай гісторыі ФГНа" БДУ. І воляй лёсу стаў першым універсітэцкім лектарам. Пра гэта вельмі паэтычна напісаў яго калега, прафесар-філосаф С. Я. Вольфсан: «...Скрозь клубы дыму выдзяляецца асырыйскім клінком чорная барада Д. П. Канчалоўскага... Пачатак заняткаў ва Унівэрсытэце быў назначан на 12 гадз. раніцы 31 кастрычніка... Хутка пачалі зьяўляцца студэнты, а крыху пазьней у да адказу перапоўненай залі соценны натоўп смагла лавіў “чаканную” прамову Д. П. Канчалоўскага аб культуры Міжземнага мора ў эпоху панаваньня Рыму. Беларускі Дзяржаўны Унівэрсытэт радзіўся...»

Але БДУ прафесар неўзабаве пакінуў. Потым было складанае жыццё ва ўмовах поўнага непрымання улады: публікацыя некалькіх навуковых прац ( «Анібал» (1923), «Эканамічная гісторыя Рыма ў яе крыніцах» (1925)), служба тэхнічным рэдактарам у Дзяржвыдзе і ўдзел у якасці перакладчыка з нямецкай у выданні збору твораў К. Маркса і Ф. Энгельса, выкладанне нямецкай і лацінскай моў ў маскоўскіх ВНУ, у Вятцы і іншых правінцыйных гарадах СССР. У гады Вялікай Айчыннай вайны Д. П. Канчалоўскі з сям'ёй знаходзіўся на акупаванай фашыстамі тэрыторыі, ўлетку 1944 года яму ўдалося выехаць спачатку ў Берлін, а потым у Парыж, дзе ён пасяліўся ў сваёй сястры.

У апошнія гады жыцця Д. П. Канчалоўскі працягваў пісаць палітычныя артыкулы, заклікаючы еўрапейскія краіны аб'яднацца супраць савецкай пагрозы. Вынікам разважанняў перакананага антыкамуніста сталі дзве кнігі, апублікаваныя ў Францыі ўжо пасля смерці аўтара ( «Шляхі Расіі». Парыж, 1969; «Ад гуманізму да Хрыста». Парыж, 1971). У 1977 г. у Парыжы выйшаў зборнік «Духоўны свет Д. П. Канчалоўскага».

Яндекс.Метрика