Главная

Факультет

Идеологическая и воспитательная работа

Учебный процесс

Студентам

Наука

Абитуриенту

XXI век: актуальные проблемы исторической науки и образования

ВЯЛІКАЕ КНЯСТВА ЛІТОЎСКАЕ Ў 1430–1440-х гг. У ПОЛЬСКАЙ І ЎКРАІНСКАЙ ГІСТАРЫЯГРАФІЯХ: ПАРАЎНАЎЧЫ АНАЛІЗ

 

Скачать

А. У. Любы

Рэспубліка Беларусь, г. Мінск

 

Гісторыкі, якія гуртаваліся вакол украінскамоўных часопісаў «Записки наукового товариства імени Шевченка» і «Руслан» (М. Грушэўскі, Б. Бучынскі, Б. Барвінскі) [1; 2; 3; 4; 5], разглядалі ўнутрыпалітычную сітуацыю праз прызму «незалежніцкай палітыкі», якую праводзіў вялікі князь Свідрыгайла, адстойвалі палітычна-прававую самастойнасць ВКЛ (у першую чаргу праз прыклад украінскіх земляў Валыні і Ўсходняга Падолля).

Частка Львоўскага навуковага асяродка гуртавалася вакол польскамоўнага «Kwartalnika historycznego» (A. Прахаска, A. Малецкі, A. Капысцяньскі). У палеміках на іх баку ўдзельнічалі і прадстаўнікі іншых польскіх навуковых цэнтраў – Кракава (А. Левіцкі, О. Халецкі) і Варшавы (А. Ябланоўскі) [6; 8; 9; 12; 13; 14]. Яны адстойвалі погляд на гістарычныя працэсы ў ВКЛ як выводныя, запазычаныя ад Кароны Польскай, праводзілі думку, што антыпольскі характар падзей 30-х гг. XV ст. навязаны літоўскаму грамадству прыватнай палітычнай дзейнасцю вялікага князя Свідрыгайлы, а потым вялікага князя Жыгімонта Кейстутавіча і ўплывам знешнепалітычнага фактара (палітыкай імператараў Жыгімонта Люксембургскага і Альбрэхта ІІ) [11], разглядалі (Прахаска, Левіцкі) працэс выбрання вялікага князя Казіміра на польскі трон як непазбежнасць захавання межаў для ВКЛ [6, 123; 13, 267; 14], вызначалі палітычна-прававы характар стасункаў у падзеях 1444–1446 гг. [6, 127].

Украінскія гісторыкі ацэньвалі перыяд знакавым этапам у станаўленні свое­асаблівага становішча рускіх зямель-княстваў у складзе ВКЛ, а потым (характэрна для ўкраінскіх земляў) і у складзе Кароны Польскай. Польскія калегі больш увагі надавалі развіццю шляхецкага саслоўя Княства (да прыклада можна прывесці палеміку, што разгарнулася ў «Квартальніку за 1898 г. па пытанні паходжання і ролі надання літоўскім нобілям польскіх гербоў [8; 12]). Лёс легітымнасці польскай сярэднявечнай палітыкі ў дачыненні да рускіх земляў (як Падолля і Валыні, так і інш.), іх пераход пад польскі кантроль і паступовая інкарпарацыя нарадзілі шэраг працаў, прысвечаных рэгіянальным праблемам дзяржаваўладкавання ВКЛ [6; 7; 10; 13]. Рысавызначальным фактарам кожнай з працаў канца ХІХ – пачатку ХХ ст. з’яўляецца падбор крыніц, які, зразумела, адбіваўся на раскрыцці тэмы, што было адзначана аўтарам рэцэнзіі на кнігу Левіцкага «Паўстанне Свідрыгайлы» (рэцэнзія ўказвае на прускі акцэнт працы) [5, 169].

Рознасць у поглядзе на характар падзей не замінала гісторыкам бачыць заканамернасці развіцця грамадства ВКЛ на працягу 1430–1440-х гг. Працэс надання прававоў усім нобілям Княства, не зважаючы на канфесійную прыкмету, палітыка на цэнтралізацыю зямель дзяржавы і фарміраванне прававой базы ўзаемаадносін вялікага князя і зямель; палітыка кампрамісу і змякчэння дыскрымінацыйнага становішча праваслаўнага насельніцтва (у першую чаргу набілітэта) у адносінах да каталіцкага – усё гэта вынікала з падзей і палітычных хадоў унутрыпалітычнай барацьбы. Падзеі выбрання вялікага князя Казіміра Ягайлавіча на караля, перамовы, заключэнне брэсцка-парчоўскай уніі і прававое значэнне яе для адносін Польшчы і ВКЛ дазваляюць сцвердзіць знакавасць моманту ў пытанні ўнійнага дзяржаваўтварэння.

Праз Львоўскі навуковы асяродак мы атрымалі абагульняючыя працы па персаналіях Жыгімонта Кейстутавіча і Міхаіла Жыгімонтавіча [1; 9]. Як азначалася ў рэцэнзіі Б. Бучынскага на гэтыя дзве працы, аўтары здолелі па магчымасці поўна сабраць матэр’ял, хаця аўтарскія выказванні бракуюць асабістым прачытаннем. І Барвінскі і Капысцяньскі здолелі зрабіць партрэты апошніх Кейстутавічаў, адмовіць у «выпадковасці» іх з’яўлення на палітычнай арэне 30-х гг. XV ст. (пастулат народжаны рэмаркай Яна Длугаша).

Станаўленне нацыянальнай гістарыяграфіі польскай і ўкраінскай школ звязана са сцвярджэннем наяўнасці ўласнай дзяржаўнасці ў рэгіёне ВКЛ. Дадзены аспект стымуляваў у канцы ХІХ – пачатку ХХ ст. творчы інтарэс да падзей XV ст. абедзьвух нацыянальных школ. Яскрава гэта бачна на прыкладзе горада Львова, дзе кожная з частак навуковага асяродка, скіраванага на вывучэнне праблем гістарычнага развіцця ВКЛ, шукала свой нацыянальны шлях у рэаліях канца ХІХ – пачатку ХХ ст. праз фарміраванне грамадскай пазіцыі на падзеі дзяржаваўтварэння Кароны Польскай і ВКЛ. Таму нецяжка прачуць тон крытычных заўваг і характарыстык, ў першую чаргу з боку ўкраінскіх калег (зварот рэцэнзента да Левіцкага) [5, 165], але і польскіх (зварот Ябланоўскага да Пекасіньскага) [8, 553–559].

Працы Львоўскага навуковага асяродку даюць нам цэласны погляд на кірункі да­следавання тэмаў, звязаных з вывучэннем ВКЛ у 1430–1440-х гг. Праведзеная апрацоўка актавых крыніц дазваляе шырэй глядзець на ўзаемадачыненні асобаў гістарычнага працэсу і выкарыстоўваць назапашаны вопыт. Разгляд палемікі дае магчымасць пазбегнуць недарэчных камянёў, звязаных з грамадскай пазіцыяй даследчыка і традыцыяй успрымання падзей.


1. Барвіньский Б. Жігімонт Кейстутовіч велікій князь літовско-рускій. Жовква‚ 1905.
2. Бучинський Б. Кілька причинків до часів великого князя Свидригайла (1430–1433) // Записки наукового товариства імени Шевченка. Кн. II. T. LXXVI. 1907.
3. Бучинський Б. Кнігі да гісторыі Вялікага княства Літоўскага XV ст. // Записки наукового товариства імени Шевченка. Кн. I. T. LXXV.1907.
4. Грушевський М. Iсторія Украіни-Руси (XIV–XVI віки–відносини політичні). Т. IV. Київ; Львів‚ 1907.
5. Корженко І. Війна Литви з Польщею за Свидригайла (Заміткі на Lewicki A. Powstanie Świdrygello. Kraków, 1892) // Записки наукового товариства імени Шевченка. Т. II. 1893.
6. Frieberg J. Recenzye i sprawozdania // Kwartalnik historyczny. R. XIX. 1905.
7. Helecki O. Ostatnie lata Świdrigełło i sprawa Wolońska za Kazimiram Jagełłonom. Kraków, 1915.
8. Jabłonowski A., Piekosiński F. W sprawie środnowiecznoj heraldyki litewsko-ruskiej // Kwartalnik historyczny. R. XII. 1898.
9. Kоpystiańki A. Ksiąźę Michał Zygmuntowicz // Kwartalnik historyczny. R. XX. 1906.
10. Lewicki A. Powstanie Swidrygiełły. Ustęp z dziejów unii Litwy z Koroną. Kraków, 1892.
11. Lewicki A. Przymierze Zygmunta w. Ks. Litewskiego z królem rzymskim Albrechtem II // Rozprawy Akad. Umiejętności. Wydział hist.-filozofi... Serya II, T. XIII. Kraków, 1899.
12. Małecki A. Znaczenie unii horodzelskiej w roku 1413, z punktu widzenia heraldycznego // Kwartalnik historyczny. R. XII. 1898.
13. Prochaska A. Kazimierz Jagiełłończyk a Inflanty. 1440–1450 // Kwartalnik historyczny. R. XII. 1898.
14. Prochaska A. O rzekomej unii z 1446 r. // Kwartalnik historyczny. 1904. XVIII. R.

 

 

president      miedu    pravo     bsu     universitet     banner gun rus

br   brsmmgi   mr   fpb   szh   GK

105konst   logo1 RUS

BM 2024

Контакты

220037, г. Минск, ул. Менделеева, д. 36
тел. +375 17 360-09-14
e-mail: Адрес электронной почты защищен от спам-ботов. Для просмотра адреса в вашем браузере должен быть включен Javascript. План проезда

График работы:
понедельник–пятница 8.20–20.30
суббота 08.20–14.30

Яндекс.Метрика