Главная

Факультет

Идеологическая и воспитательная работа

Учебный процесс

Студентам

Наука

Абитуриенту

XXI век: актуальные проблемы исторической науки и образования

ТЭАДОР ЯЎХІМАВІЧ НАРБУТ (1784–1864)

 

Скачать

Л. А. Жалуновіч

Рэспубліка Беларусь, г. Мінск

 

У час перастройкі шмат людзей звярнуліся да гісторыі свайго краю. Заслугі перад роднай зямлёй, нацыяй, яе культурай і навукай, яе свабодай і незалежнасцю бяруцца за аснову вывучэння жыцця і дзейнасці нашых славутых землякоў.

Тэадор Яўхімавіч Нарбут – адзін з гэтых прадстаўнікоў.

Сярод беларускіх даследчыкаў аб Т. Нарбуце пісалі Г. А. Каханоўскі, Дз. Караў, А. М. Ненадавец, А. Г. Майсяёнак. Ёсць публікацыі і яго нашчадка А. Н. Нарбута. На жаль, яго працы мала даследаваны. У той жа час ў Літве толькі пасля вайны надрукавана каля 70 работ аб Т. Нарбуце. Большасць з іх – на літоўскай мове і таму недаступна шырокаму колу чытачоў. У ацэнцы гістарычных прац даследчыка існуюць супярэчнасці, маюцца як дадатныя, так і адмоўныя заўвагі і водгукі.

Нашчадак Т. Нарбута ў першым калені (нарадзіўся каля 1430 г.) валодаў маёнткамі ў Віленскай губерні. Пётр Нарбут – гэта чацвёртае калена, вядомы як роданачальнік Нарбутаў у Лідскім павеце. У бацькі Тэадора было восем братоў і сястра.

Нарадзіўся Т. Нарбут у маёнтку Шаўры Лідскага павета Гродзенскай губерні (Воранаўскі раён Гродзенскай вобласці). Скончыў матэматычна-інжынерны факультэт Віленскага універсітэта.

У 1804 г. праводзіў гідратэхнічныя работы на Нёмане.

У час ваенных падзей, у якіх ён прымаў удзел (1806–1807, 1808–1809), быў паранены. За актыўны ўдзел у паўстанні 1863–1864 гг. яго сына Людвіга і за спачуванне паўстаўшым навуковец быў сасланы ў Вільню, дзе і памёр.

У сваіх навукова-гістарычных і краязнаўчых працах даследчык выкарыстоўваў вусна-паэтычныя творы, характэрныя для розных рэгіёнаў тагачаснай Беларусі, Літвы, Польшчы, Украіны. Не выключана, што Т. Нарбут карыстаўся паслугамі добраахвотных карэспандэнтаў з розных мясцін Беларусі.

Ён аўтар навуковых прац у галіне гісторыі, археалогіі, археаграфіі, крыніцазнаўства, этнаграфіі і краязнаўства. Адзін з першых на Беларусі выказаў сваю думку аб вызначэнні курганаў. Т. Нарбут упершыню даследаваў і апісаў руіны крэпасці каля вескі Лыскава Гродзенскага павета.

Цікава і даволі арыгінальна разважаў пра беларускія паданні наконт паходжання русалак. Паводле яго меркаванняў вынікала, што русалкі – гэта тыя дзяўчаты, якіх сілаю прымушалі ісці замуж за старых ды нялюбых. Яны ад адчаю і роспачы не знаходзілі іншага выйсця, акрамя як кончыць жыццё самагубствам, тапіцца. Дзяўчаты, стаўшы русалкамі, у русальны тыдзень актыўна шукалі-выглядалі сабе хлопца-жаніха «па душы». Высачыўшы яго, любым чынам заклікалі да вады, дзе жылі самі, і тапілі. Атрымлівалася, што такім бязлітасным шляхам яны выходзілі ўжо за таго, за каго хацелі.

Не абыходзіў даследчык сваёй ўвагай і беларускія народныя святы, якім даваў сваё тлумачэнне. Т. Нарбут згадвае і пра веру беларусаў у святое існаванне душы. Нашы продкі лічылі, што пасля смерці чалавека яна адлятае белым галубком ці яркім полымем на неба, або чорным воранам, крумкачом у пекла. «Чорныя душы», як лічылі ў народзе, мелі ліхія, зайздросныя людзі. Ім не было месца ў раі, і яны пападалі ў пекла.

Навуковец надрукаваў шмат прац па гістарычнай тэматыцы рэгіёнаў Беларусі. Заслугоўвае ўвагу яго даследаванне па гісторыі г. Ліды, яго замка. Разам з тым у сваіх працах ён прыводзіць цікавыя гістарычныя звесткі аб Вільні, Крэве, Навагрудку. Апісвае гісторыю мястэчак Ротніца і Керымушы Гродзенскай губерніі і іншых населеных пунктаў.
Ён аўтар грунтоўнай шматтомнай працы «Старажытная гісторыя літоўскага народа». Увёў у навуковы ўжытак хроніку Быхаўца. Важным дасягненнем шматгадовай напружанай дзейнасці Т. Нарбута і яго паплечнікаў трэба лічыць заснаванне Віленскага музея старажытнасцяў і Археалагічнай камісіі пры ім.

18 лістапада 1989 г. падчас гісторыка-краязнаўчай канферэнцыі «Тэадор Нарбут – лёс і спадчына», прыгаданай 125-годдзю з дня смерці, ў Шаўрах быў адчынены памятны знак, прысвечаны сям’і Нарбутаў.


1. Дзяржаўны нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. Фонд 299.
2. Алексеев Л. В. Археология и краеведение Беларуси ХVI–30-е годы ХХ в. Мн., 1996.
3. Асветнікі зямлі Беларускай: Энцыкл. даведнік. Мн., 2001.
4. Каханоўскі Г. А. Археалогія і гістарычнае краязнаўства Беларусі ў ХVI–ХIХ ст. Мн., 1984.
5. Майсяёнак А. Бацька і сыны // Чырвоная змена. 1989. 18 лістап.
6. Ненадавец А. Незаслужана забыты // Полымя. 1999. № 5.
7. Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 5. Мн. 1999.

 

 

president      miedu    pravo     bsu     universitet     banner gun rus

br   brsmmgi   mr   fpb   szh   GK

105konst   logo1 RUS

BM 2024

Контакты

220037, г. Минск, ул. Менделеева, д. 36
тел. +375 17 360-09-14
e-mail: Адрес электронной почты защищен от спам-ботов. Для просмотра адреса в вашем браузере должен быть включен Javascript. План проезда

График работы:
понедельник–пятница 8.20–20.30
суббота 08.20–14.30

Яндекс.Метрика