Главная

Факультет

Учебный процесс

Кафедры

Студентам

Наука

Абитуриенту

XXI век: актуальные проблемы исторической науки и образования

 

Скачать

М. В. Крук

Рэспубліка Беларусь, г. Мiнск

 

Матэрыялы першай беларускай газеты «Наша Нiва» дазваляюць узнавiць розныя бакi жыцця многiх слаёў тагачаснага грамадства на тэрыторыi як нашай краiны, так i за яе межамi. На старонках газеты разглядалiся праблемы беларускай культуры, адукацыi, падрыхтоўкi кадраў. Рэгулярна друкавалicя мастацкiя творы беларускiх паэтаў i пiсьменнiкаў. Цiкавасць выклікаюць i матэрыялы, звязаныя з тэрытарыяльнай мабiльнасцю насельнiцтва Беларусi.

Нягледзячы на навуковую актуальнасць вызначанай праблемы, яе комплекснага аналiзу ў Беларусі не было зроблена. Разгледжаны толькi прыватныя пытаннi, звязаныя з заходнім накірункам эмiграцыі беларускага насельніцтва i з выездам у Сiбiр [7, 9]. Па гэтай прычыне любая iнфармацыя, нават супярэчлiвага характару, з’яўляецца важнай для вывучэння дадзенай тэмы. У сувязі з гэтым матэрыялы «Нашай Нiвы» – даволi каштоўная крынiца па праблеме, прычым не толькi для даследавання пяцi беларускіх губерняў, але i для Расiйскай імперыi ў цэлым.

Пытаннi, звязаныя з мiграцыямi, нiколi не падтрымлiвалiся дзяржаўнымi ўладамi. Не было дакладнага заканадаўства, асаблiва калi гаварыць пра выезд у заходнiм напрамку. У сувязi з гэтым на старонках «Нашай Нiвы» неаднаразова ўздымаліся гэтыя пытанні. Так, у адным з нумароў газеты за 1910 г. адзначалася, «што ў нашых законах аб эмiграцыi (выселеньнi) бадай што нiчога не сказано… таму часта людзi пераходзяць цераз расейскую гранiцу саўсiм без паспорта – патайна; калi ж iх зловяць пры гэтым, суд iх карае» [4, 4]. Матэрыялы газеты часта iстотна ўдакладняюць iнфармацыю з iншых крынiц.

Рэдакцыя газеты спрабавала вызначыць асноўныя прычыны як унутранай (у межах Расiйскай імперыi), так i знешняй мiграцыi насельнiцтва Беларусi. Найчастей аўтары «Нашай Нiвы» звярталі ўвагу на малазямелле сялянства, звязанае з хуткiм ростам насельнiцтва i недастатковай тэхнiчнай абсталяванасцю гаспадарак, церазпалосiцу, неразвiтасць прамысловасцi, якая прыводзiла да павелiчэння прапановы рабочай сiлы i панiжэння ўзроўню заработнай платы ў краiне, канфесiйную палiтыку [1, 2–3].

Аналiз матэрыялаў «Нашай Нiвы» за 1906 – 1914 гг. дае падставы сказаць, што газета надавала асаблiвую ўвагу сялянскай мiграцыi. У ёй адзначаліся два накiрункi вырашэння аграрнага пытання для сялян Беларусi: першы – пошук лепшай долi на Захадзе цi Усходзе, а другi – iнтэнсiфiкацыя i ўдасканаленне сялянскай гаспадаркi. Часта гэта выглядала як два этапы на шляху да паляпшэння сялянскага жыцця: зарабiць грошы на чужбiне, а потым пашырыць сваю гаспадарку на радзiме. Так, асабiсты карэспандэнт газеты ў Паўночнай Амерыцы не толькi паказаў у сваiх артыкулах заробкi працоўных у ЗША, што былi ў 4–5 разоў вышэй, чым на радзiме, але i зазначыў, што «там нашы беларусы, не прывыкшыя да раскошнага жыцця, за 2–3 гады ўжо складаюць капiтал i варочаюцца да сваiх родных вёсак з «амерыканскiмi грашыма»… таму найменш тры чвэрцi нашых мужыцкiх капiталаў – гэта з Амерыкi» [1, 1]. Падобная iнфармацыя была надрукавана i пра заробкі ў краiнах Заходняй Еўропы [5, 6–7]. Безумоўна, такiя артыкулы, калi траплялi да сялян, не маглi не мець водгуку.

Нярэдка ў артыкулах «Аб эмiграцыi» даваліся парады, як зрабiць неабходныя дакументы i пашпарт. Ёсць iнфармацыя i пра цяжкасцi на гэтым шляху: «… пакуль абойдзеш усе канцэлярыi, пакуль дастанеш усе патрэбныя дакументы i паспорт, дык i часу шмат прыйдзецца страцiць, i грошэй, а як яшчэ калi чэлавек цёмны, то справа iдзе ешчэ горш» [4, 3–4].

Параўнальны аналiз матэрыялаў «Нашай Нiвы» дазваляе сказаць, што iнфармацыi i артыкулаў на старонках газеты пра перасяленне на Усход у некалькi разоў менш, чым пра заходнi накiрунак. Прычым уласныя карэспандэнты выдання з Сiбiры пiсалі не столькi пра ўмовы жыцця на чужбiне, колькi пра цудоўную прыроду [4, 41]. Аднак заўсёды падкрэслiвалася, што весцi гаспадарку там цяжка. «Гэта папраўдзi «сьляпое» перасяленьне: …нашым беларусом больш памаглi б патрачэные на iх перасяленне грошы, калi б, заместа ў Сiбiры, далi нашым селянам падмогу ў роднай старонцы, … як, напрыклад, банчкi [банкi. – М. К.] з танным крэдытам, школы сельскай гаспадаркi i паказныя хутары, дзе хлебароб мог бы навучыцца лепшых спосабаў гаспадаркi i, маючы крэдыт, здолеў бы iх у сябе завесцi» [5, 8].

У газеце «Наша Нiва» змешчана даволi вялiкая колькасць статыстычнай iнфармацыi, звязанай з мiграцыямi беларускага насельнiцтва (падлiкi колькасцi выехаўшых, параўнальныя падлiкi кошту жыцця ў розных краiнах, кошт пераезду на новае месца i iнш.), але няма дадзеных, з якiх крынiц яна была атрымана. Нягледзячы на гэта, параўнальны аналiз з архiўнымi дадзенымi мае тэндэнцыю да адэкватнасцi змешчанай там iнфармацыi. Але пытанне аб статыстыцы патрабуе далейшага разгляду і з’яўляецца тэмай для далейшай навуковай працы.

Працэс тэрытарыяльнай мабiльнасцi насельнiцтва Беларусi ў пачатку XX ст. залежаў ад вялiкай колькасцi фактараў, галоўным з якiх быў эканамiчны. Мiграцыi з'явiлiся аб'ектыўным вынiкам капiталiстычнага развiцця паслярэформеннай беларускай вёскi, безумоўна, уплывалі на ўсе сферы тагачаснага сялянскага жыцця.


1. Наша Нiва. 1906. № 5.
2. Наша Нiва. 1907. № 31.
3. Наша Нiва. 1909. № 41.
4. Наша Нiва. 1910. № 4.
5. Наша Нiва. 1910. № 35.
6. Наша Нiва. 1911. № 3.
7. Семейных З. М. Аграрные миграции белорусского крестьянства в Сибирь в период империализма (1900–1914): Автореф. дис.… канд. ист. наук / АН Беларуси. Ин-т истории. Мн., 1986.
8. Цiхамiраў А. В. Беларуская эмiграцыя: 90-я гг. 19 ст.–1917 г.: Аўтарэф. дыс.… канд. гiст. навук / АН Беларусi. Ін-т гiсторыi. Мн., 1994.

 

president      miedu    pravo     bsu     universitet     banner gun rus   ips

bsu ru w

Контакты

220030 г. Минск, ул. Красноармейская, 6
тел. +375 17 209-55-98
факс +375 17 260-55-16
e-mail: Адрес электронной почты защищен от спам-ботов. Для просмотра адреса в вашем браузере должен быть включен Javascript. План проезда

Яндекс.Метрика